Giảm công chức "cắp ô": Trung ương chưa quyết, Đà Nẵng đã làm

(Kênh 13) – Đó là khẳng định của Giám đốc Sở Nội vụ Đà Nẵng về chủ trương tinh giản biên chế tại Thành phố trước khi có dự thảo của Bộ Nội vụ.

Ông Đặng Công Ngữ, Giám đốc Sở Nội vụ TP Đà Nẵng

Liên quan đến chủ trương tinh giản biên chế đối với 100.000 công chức vừa được Bộ Nội vụ đưa ra, PV đã có cuộc phỏng vấn đối với ông Đặng Công Ngữ, Giám đốc Sở Nội vụ TP Đà Nẵng – một trong những địa phương có những bước đột phá trong công tác cải cách hành chính và đi đầu trong chính sách đầu tư nguồn nhân lực chất lượng cao trong cả nước.

- Ông có nhận định gì về chủ trương tinh giản 100.000 công chức của Bộ Nội vụ?

Theo tôi, việc tinh giản bộ máy cũng là việc bình thường và thường xuyên vì khi xã hội phát triển thì cơ chế quản lý hay bộ máy quản lý cũng thay đổi cho phù hợp. Sự thay đổi của xã hội cũng sẽ dẫn đến bộ máy có người phù hợp, người không còn phù hợp và từ đó hình thành bộ máy mới. Bộ máy mới phát triển phải năng động nên kéo theo việc tinh giản nhân sự cũng là bình thường.

Thật sự, nếu chưa có chủ trương của Trung ương thì các địa phương cũng đã làm. Như Đà Nẵng, trong thời gian qua cũng đã có những chủ trương, đề xuất, xin được thực hiện việc tinh giản này.

Việc Bộ Nội vụ đưa ra chủ trương ấy cũng như đặt ra mục tiêu là để tính toán lộ trình cân đối về ngân sách, nhân sự,…

- Theo ông, chủ trương này sẽ gặp những khó khăn gì?

Khó khăn lớn nhất là phải xác định được đúng đối tượng tinh giản. Việc tinh giản phải thông qua công tác đánh giá cán bộ công chức. Nhưng việc đánh giá công chức hiện nay gặp phải nhiều vấn đề như vị nể, bình quân chủ nghĩa. Và chưa đưa ra được kết quả đầu ra của công chức.

Riêng Đà Nẵng, những năm vừa qua đã áp dụng nhiều biện pháp đánh giá kết quả đầu ra của công chức. Nhưng vẫn không tránh khỏi chủ nghĩa thành tích, đánh giá còn chung chung,… và nhất là chưa lượng hóa được kết quả đánh giá công chức.

- Nếu chủ trương này được áp dụng với Đà Nẵng, Đà Nẵng sẽ xử lý như thế nào?

Việc Trung ương đưa ra chủ trương là chủ trương chung. Còn việc giảm thế nào thì tùy ở các địa phương, các ngành và công việc cụ thể. Nên nếu địa phương nào, ngành nào bố trí con người trên công việc thì có muốn giảm cũng khó.

Tôi nói qua một chút về khái niệm công chức “sáng cắp ô đi – tối cắp ô về” có hàm ý chỉ đến công chức có cũng được mà không có cũng được, làm không được việc. Nhưng đây là vấn đề không hề đơn giản, vì hiểu rằng có những người có năng lực, nhưng đơn vị bố trí không phù hợp với công việc nên họ chưa làm hết được khả năng của mình đẫn đến “sáng cắp ô đi, chiều cắp ô về”. Hay trong khái niệm ấy nói đến công chức không có năng lực cũng “sáng cắp ô, chiều cắp ô”

Nên muốn tinh giản và hỏi Đà Nẵng giảm bao nhiêu thì tôi không thể trả lời được cho đến khi xác định được nhu cầu nhân sự của Đà Nẵng là bao nhiêu để đáp ứng yêu cầu công việc của địa phương. Phải xác định được vấn đề này thì từ đó mới xác định được đơn vị dôi dư bao nhiêu nhân sự, khi đó mới có cơ sở để xem xét cắt giảm.

Nhiều năm nay, Đà Nẵng đã hướng đến “người vì việc” chứ không phải “việc vì người”, đào tạo nguồn nhân lực có chất lượng và chất lượng cao, nâng cao chất lượng công chức nên rất khó có thể nói giảm thì sẽ giảm bao nhiêu người.

Theo ông Đặng Công Ngữ, muốn cắt giảm biên chế cần phải xây dựng cho được định mức và tiêu chuẩn công việc của công chức

- Vậy nếu muốn cắt giảm chúng ta phải làm gì?

Như tôi đã nói, muốn cắt giảm không phải chuyện dễ, vì nó liên quan đến rất nhiều vấn đề từ thể chế bộ máy, đến các chính sách xã hội… Muốn cắt giảm, thứ nhất chúng ta phải xác định rõ ràng và hoàn thiện bộ máy nhà nước và cả hệ thống chính trị. Bộ máy có chức năng, nhiệm vụ và trách nhiệm rõ ràng, cụ thể cần bao nhiêu người đảm nhiệm… Bài học ở Đà Nẵng trong thời gian qua là dù đã nỗ lực cải cách hành chính, sử dụng công chức hiệu quả nhưng vẫn không tránh được chồng chéo, nhiều đầu mối, nhiều cơ quan, chức năng, nhiệm vụ dẫm chân lên nhau.

Thứ hai là phải xây dựng được định mức, tiêu chuẩn cho từng vị trí, nhân sự ở vị trí nào thì định mức, tiêu chuẩn công việc ở mức ấy. Để lấy tiêu chuẩn ấy để so sánh, tham chiếu, từ đó mới xác định đúng được công chức nào không đáp ứng được yêu cầu công việc. Trong khi đó, cái này ta còn thiếu.

Thứ ba là năng lực cán bộ để thực hiện công việc được giao, kết quả đầu ra phải như thế nào, so sánh vị trí công việc để bố trí công chức, vị trí công việc phải cụ thể với năng lực công chức,… chứ không được cào bằng.

Thứ tư là phải hiểu rõ được bản chất xã hội, xã hội hiện nay là xã hội dân sự với nhiều mối quan hệ cần xử lý mềm dẻo, uyển chuyển, phù hợp và theo kịp sự phát triển của nhu cầu xã hội. Trong khi đó, bộ máy nhà nước hiện nay còn xơ cứng, già nua, chưa thích ứng kịp với sự phát triển và thay đổi nhanh chóng của xã hội.

Thứ năm là phải xây dựng kỷ cương, kỷ luật, đánh giá công tâm, công khai tiêu chí, đối tượng thì mới có thể thực hiện được việc tinh giản.

Điều cuối cùng là phải thực hiện hiện đại hóa chính quyền đô thị, tích hợp các cơ quan chức năng, áp dụng chính phủ điện tử,… Có như vậy thì việc tinh giản mới đúng bản chất của nó.

Mặc dù đã có nhiều biện pháp nhằm nâng cao chất lượng công chức, nhưng Đà Nẵng vẫn tồn tại công chức “sáng cắp ô đi, tối cắp ô về”

- Thời gian qua, Đà Nẵng đã thực hiện nhiều biện pháp nhằm nâng cao chất lượng cán bộ công chức cũng như đạt kết quả đáng ghi nhận trong cải cách hành chính, vậy Đà Nẵng có nhiều công chức “sáng cắp ô đi, chiều cắp ô về” hay không?

Chúng ta phải nói thật là có và đương nhiên là có. Nhưng ít hay nhiều thì phải xác định rõ vấn đề như tôi đã nói ở trên. Họ là đối tượng có năng lực nhưng không được bố trí công việc dẫn đến “sáng cắp ô đi, chiều cắp ô về”, hay là đối tượng không có năng lực cũng “sáng cắp ô đi, chiều cắp ô về”.

Ở Đà Nẵng vẫn có những đơn vị công việc mang tính thời vụ, giao thời… Khi xảy ra vẫn không xử lý được do nhiều lý do như nể nang, du di và thậm chí là vướng do không có chính sách để tinh giản cho nghỉ.

- Nếu bị tinh giản, phải giải quyết như thế nào đối với đối tượng này?

Việc cho một người nghỉ việc nó không chỉ ảnh hưởng đến người ấy mà ảnh hưởng đến cả một gia đình với nhiều nhân khẩu. Nếu không có chính sách khuyến khích để họ rời cơ quan nhà nước ra ngoài cũng rất khó. Đó là chưa nói đến việc chúng ta phải có thể chế, tiêu chí, tiêu chuẩn rõ ràng.

Việc tinh giản biên chế phải được thực hiện thường xuyên, đi vào thực chất chứ không phải thực hiện gián đoạn, dồn ứ,… mang tính hình thức. Nhưng nói như vậy không có nghĩa là không tinh giản. Việc tinh giản là cần phải làm, người không đáp ứng được công việc phải bị loại thải nhưng phải thực hiện đồng bộ và chủ trương thực hiện phải ổn định, không được gây xáo trộn trong xã hội. Nhất là chính sách xã hội sao cho họ có thể kiếm sống được để đảm bảo cuộc sống sau khi rời cơ quan công quyền.

- Xin cảm ơn ông!

(Trí Thức)

Giảm công chức "cắp ô": Trung ương chưa quyết, Đà Nẵng đã làm

"40% công chức không làm được việc"

(Kênh 13) – Cho rằng phải có tới 40% công chức không làm được việc, tuy nhiên, trao đổi với PV, ông Đặng Như Lợi, nguyên Phó chủ nhiệm Ủy ban về Các vấn đề xã hội của Quốc hội khẳng định không thể tinh giản một cách cơ học.

Song hành với việc tinh giản, vẫn phải nâng cao chất lượng đội ngũ công chức, viên chức. Ảnh: Hồng Vĩnh

Nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Các vấn đề xã hội cũng cho biết việc tinh giản biên chế đã được đặt ra từ lâu. Nhưng vấn đề là tinh giản ở bộ phận nào, hành pháp, lập pháp, tư pháp, tổ chức chính trị- xã hội…

Cần định nghĩa rõ ai là công chức

Vậy nên giảm 100.000 biên chế ở khu vực nào, thưa ông?

Để trả lời câu hỏi này, trước tiên phải làm rõ ai là cán bộ công chức? Tôi thấy có những anh làm trong cơ quan công quyền, cán bộ công chức nhưng chức năng nhiệm vụ lại không phải công chức. Ví dụ như nhân viên văn thư, phục vụ, lái xe, hành chính…

Ông Đặng Như Lợi

Từ việc định nghĩa thế nào là công chức cho đúng, xác định tiêu chuẩn chức danh sẽ tìm ra cơ sở để tinh giản biên chế. Theo tôi những người nào thực thi công vụ, tiếp xúc với người dân để giải quyết công vụ mới là công chức. Chứ không phải cứ làm trong cơ quan nhà nước thì đương nhiên là công chức. Và như vậy việc tinh giản được xem xét kỹ lưỡng chứ không chỉ về số lượng cơ học. Trước hết phải xây dựng được tiêu chuẩn chức danh công chức và vị trí việc làm tại mỗi cơ quan, đơn vị. Từ đó mới tính đến tinh giản biên chế.

Còn về chất lượng công chức thế nào thưa ông?

Theo tôi để không xảy ra tình trạng “càng tinh càng tăng” chúng ta không thể giảm cơ học bình thường nhưng phải đặt ra cơ chế tự loại trừ để giảm biên chế. Nhiều nơi, có những người thuộc diện tinh giản do không đảm bảo yêu cầu công việc, nhưng họ lại có thế mạnh khác như quan hệ thân quen.

Chúng ta đang tổ chức và phân bổ số lượng biên chế theo đơn vị hành chính chứ không theo quy mô dân số. Ở đâu có chính quyền là có các cơ quan khác đi kèm nên không tinh gọn bộ máy được”.

Ông Đặng như Lợi

Song hành với việc tinh giản, vẫn phải nâng cao chất lượng đội ngũ công chức, viên chức để đảm bảo hiệu quả của nhà nước trong quản lý xã hội. Chất lượng công chức cũng được đánh giá từ đầu những năm 90 khi thực hiện chính sách cải cách tiền lương. Khi đó, đã đánh giá trong đội ngũ cán bộ công chức, viên chức tồn tại nhiều vấn đề, trong đó khoảng 1/3 công chức không đảm bảo được yêu cầu của công việc, 1/3 công chức “chỉ đâu đánh đấy” và 1/3 còn lại phải làm việc hết mình, gồng gánh công việc cho cả bộ máy.

Và từ đó tới nay cũng chưa có chứng minh nào cho thấy chất lượng của 1/3 “không làm được việc” được nâng lên, số lượng tăng hay giảm đi. Trong khi đó chất lượng giáo dục, vốn là cái gốc của chất lượng công chức cũng chưa thấy khả quan.

Trên thực tế, tôi thấy rằng càng ngày chất lượng và số lượng không đảm bảo được công việc càng tăng lên. Theo tôi hiện nay khoảng 40% công chức không đảm bảo yêu cầu.

Đánh giá cán bộ còn hình thức

Hàng năm chúng ta vẫn có đánh giá cán bộ, phải chăng công tác đánh giá cán bộ chưa nghiêm túc?

Đúng là hàng năm chúng ta có đánh giá, xếp loại cán bộ, nhưng lại rất chung chung, dĩ hòa vi quý. Hàng năm tại các đơn vị phần lớn là lao động tiên tiến và tiên tiến xuất sắc. Chỉ một bộ phận nhỏ không hoàn thành nhiệm vụ, nhưng vẫn tồn tại từ năm này qua năm khác. Việc đánh giá mang tính quyết định để nâng cao hiệu quả, hiệu lực bộ máy nhà nước thì hệ thống đánh giá của chúng ta lại không chuẩn xác, vì vậy không mang lại hiệu quả.

Trong quản lý xã hội hiện đại, việc gì thuộc chức năng quản lý nhà nước phải rõ chứ không phải nhà nước ôm đồm tất cả. Vậy ngoài tinh giản về số lượng công chức còn phải tinh giản đầu mối các cơ quan quản lý, bộ máy?

Đây là việc đã bàn từ lâu và mãi chưa thực hiện được. Giữa chức năng quản lý nhà nước và nhiệm vụ, trách nhiệm chưa rõ ràng. Điều quan trọng nữa là kỷ cương pháp luật. Guồng máy của chúng ta hiện nay đã hợp lý chưa? Tại sao càng tinh giản biên chế thì số lượng càng tăng. Vì chúng ta chấp hành không nghiêm chủ trương được nêu ra.

(Trí Thức)

"40% công chức không làm được việc"

Thủ khoa vẫn "thi trượt" công chức

Nằm trong diện các đối tượng được tuyển thẳng không phải qua kỳ thi tuyển dụng công chức, nhưng các thủ khoa đại học trong nước và thí sinh tốt nghiệp đại học loại giỏi các trường nước ngoài vẫn phải vượt qua kỳ sát hạch để trở thành công chức Thủ đô.

Kết quả sát hạch rất bất ngờ, trong tổng số 43 thí sinh tham gia sát hạch có đến 9 thí sinh trượt và 5 thí sinh bỏ sát hạch.

Thủ khoa đại học không phải thi tuyển dụng công chức nhưng phải qua kỳ kiểm tra, sát hạch.

Bằng giỏi, điểm kém

Sở Nội vụ TP Hà Nội đã ra thông báo (số 1834/TB-HĐKTSH) kết quả kiểm tra, sát hạch tuyển công chức không thông qua thi trong kỳ tuyển dụng công chức thành phố Hà Nội năm 2013. Theo đó, kết quả kỳ kiểm tra, sát hạch cho 43 thí sinh diện xét tuyển đặc cách (không qua thi) cho thấy có đến 14 thí sinh “không đạt yêu cầu” (trong đó 9 thí sinh có điểm không đạt và 5 thí sinh bỏ sát hạch).

Cụ thể, 9 thí sinh không đạt điểm gồm 5 thủ khoa các trường đại học trong nước (Thủ khoa ngành Tài chính – Ngân hàng dự tuyển Sở Tài chính; Thủ khoa ngành Kế toán dự tuyển vào Sở Công Thương; Thủ khoa ngành Tin học trắc địa dự tuyển vào Sở TT&TT; Thủ khoa ngành Công tác xã hội dự tuyển vào Sở LĐ,TB&XH; Thủ khoa ngành Tài chính doanh nghiệp dự tuyển vào Sở LĐ TB&XH) và 4 thí sinh có bằng tốt nghiệp đại học loại giỏi của nước ngoài. Có điều trùng lắp đáng chú ý, cả 4 thí sinh có bằng tốt nghiệp đại học loại giỏi của nước ngoài không đạt điểm đều học ngành Quản trị kinh doanh và đều có số điểm kiểm tra, sát hạch rất thấp (35 điểm; 30 điểm; 34,3 điểm; 36,7 điểm/thang điểm 100).

Theo tìm hiểu của chúng tôi, để chuẩn bị cho kỳ kiểm tra, sát hạch trên, thành phố Hà Nội đã chuẩn bị rất kỹ với việc ban hành các quyết định văn bản liên quan. Ngày 1/8, Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Thế Thảo đã ký quyết định về việc thành lập Hội đồng kiểm tra, sát hạch và phê duyệt hình thức sát hạch tiếp nhận công chức không qua thi tuyển.

Hình thức sát hạch: Thí sinh rút thăm câu hỏi, chuẩn bị câu trả lời bằng một bài viết trên giấy trong thời gian 60 phút; Hội đồng kiểm tra, sát hạch phỏng vấn trực tiếp thí sinh trong thời gian tối đa 15 phút, đánh giá, chấm điểm kết quả phỏng vấn theo thang điểm 100. Với 50 cán bộ được cử tham gia kiểm tra, sát hạch, thành phố Hà Nội đưa ra tiêu chuẩn: Là công chức, viên chức có ngạch tương đương với ngạch tuyển dụng trở lên, có ít nhất 5 năm công tác, hàng năm được đánh giá hoàn thành tốt nhiệm vụ…

Không phải thủ khoa nào cũng giỏi

Chủ nhiệm Câu lạc bộ Thủ khoa Hà Nội, Thạc sĩ Nguyễn Hùng Cường (Thủ khoa ĐH Luật Hà Nội năm 2007) tỏ ra hoàn toàn bất ngờ trước thông tin các thủ khoa phải trải qua kỳ kiểm tra, sát hạch nếu muốn trở thành công chức Thủ đô. “Cá nhân tôi hoàn toàn bất ngờ, bởi qua các phương tiện thông tin đại chúng, tôi vẫn nghĩ Hà Nội có chính sách “trải thảm đỏ” thu hút nhân tài và các Thủ khoa nếu có nguyện vọng về công tác tại các cơ quan của thành phố sẽ được tuyển thẳng chứ không phải qua kỳ kiểm tra sát hạch”, Chủ nhiệm CLB thủ khoa nói.

Ngày 28.8, Hội đồng tuyển dụng công chức 2013 (TP Hà Nội) đã ra thông báo về kỳ thi. Theo đó, tổng số thí sinh đăng ký tuyển dụng 3.916, trong đó diện xét tuyển đặc cách 43 thí sinh (đã tổ chức sát hạch, có 14 thí sinh không đạt yêu cầu), còn 3.873 thí sinh tham gia thi tuyển.

Theo Chủ nhiệm CLB thủ khoa, nếu Hà Nội đã tổ chức vinh danh và có chính sách “trải thảm đỏ” mời các thủ khoa về làm việc thì nên tuyển thẳng, sau một thời gian nhất định để họ thể hiện khả năng thì tổ chức đánh giá năng lực làm việc và đưa ra quyết định nhận hay không; Hoặc thành phố cho thủ khoa thi tuyển công chức cùng các đối tượng khác nhưng các thủ khoa được cộng số điểm ưu tiên nhất định. “Đã gọi là tuyển thẳng lại qua kiểm tra, sát hạch cũng không khác gì phải trải qua một kỳ thi. Hơn thế việc tổ chức kiểm tra, sát hạch làm mất đi ý nghĩa của việc “trải thảm đỏ” và việc loại các Thủ khoa sau kỳ kiểm tra, sát hạch có thể gây hiệu ứng phản cảm cho xã hội”, Thạc sĩ Nguyễn Hùng Cường bày tỏ.

Nói về việc có đến 5 thủ khoa các trường đại học trong nước và 4 thí sinh bằng giỏi của nước ngoài vẫn trượt kỳ kiểm tra, sát hạch, Thạc sĩ Nguyễn Hùng Cường cho rằng việc chấm điểm, đặc biệt qua phỏng vấn chỉ phản ánh một phần trình độ của thí sinh nên những thí sinh bị điểm thấp chưa chắc đã kém và ngược lại.

Bên cạnh đó, cùng là thủ khoa nhưng chắc chắn họ không đồng đều về trình độ bởi còn phụ thuộc vào môi trường đào tạo và nỗ lực phấn đấu của mỗi cá nhân. Thạc sĩ Nguyễn Hùng Cường dẫn chứng, ngay kết quả kỳ kiểm tra, sát hạch cũng cho thấy điều đó, khi có những thủ khoa không đạt yêu cầu nhưng cũng có những thủ khoa đạt điểm rất cao.

Cũng là người từng du học nước ngoài, Thạc sĩ Nguyễn Hùng Cường cho rằng với hình thức đào tạo “trăm hoa đua nở”, có những trường đại học ở một số nước mở ra chỉ để bán bằng cấp. Do đó, việc đánh giá tấm bằng giỏi nước ngoài còn phụ thuộc bằng đó của trường nào, nước nào, nằm trong tốp bao nhiêu của các trường đại học trên thế giới. Chủ nhiệm CLB thủ khoa Hà Nội thẳng thắn: “Không phải thủ khoa nào cũng giỏi và không phải có bằng giỏi đại học nước ngoài là trình độ cao”.

(BGĐXH)

Thủ khoa vẫn "thi trượt" công chức

Nghịch lý ở Việt Nam: Một quốc gia nhỏ chỉ ăn rồi chơi

Có lẽ không quốc gia nào mà cuộc sống của giới công chức chứa nhiều điều nghịch lý như ở Việt Nam.

Lương không đủ sống nhưng lại thuộc thành phần khá giả của xã hội; đã vào biên chế là có thể nằm lỳ cho đến hết đời, ngang nhiên đòi hỏi mọi chế độ phúc lợi, ngay cả khi chẳng làm gì; là người làm thuê cho dân nhưng lại hành xử như ông chủ có quyền ban ơn; năng lực cũng như tinh thần trách nhiệm trước công việc phần lớn ở mức trung bình và thấp, nhưng cực kỳ có khả năng trong việc kinh doanh “quyền lực Nhà nước” để tư lợi …Nhưng điều nghịch lý nhất là một nền hành chính cồng kềnh, ì ạch, dôi dư cả triệu người như vậy lại vẫn cứ ngày một phình to?

Một bộ phận công chức đang tha hóa. (Ảnh minh họa)

Trong một hội nghị có đưa tin trên truyền hình và sau đó hầu như các báo đều đưa lại, Phó thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nói thẳng ra rằng: “Trong bộ máy chúng ta có tới 30% số công chức không có cũng được, bởi họ làm việc theo kiểu sáng cắp ô đi, tối cắp về, không mang lại bất cứ thứ hiệu quả công việc nào”. Nói cách khác, cái số 30 % công chức đó hoàn toàn không cần thiết, y như cái bướu trên cổ. Với 2,8 triệu công chức, chỉ cần làm phép tình nhẩm cũng ra ngay con số thuộc diện có cũng như không kia khoảng 800.000. Nghĩa là mỗi 100 người dân Việt Nam, phải nuôi không một ông (bà) vô công rồi nghề mang danh công chức! Vậy tại sao một nền dịch vụ công chỉ cần 2 triệu người, mà phải trả lương cho tận những gần ba triệu? Ai phải chịu trách nhiệm về vấn đề này? Trong khi chưa thể tìm ra câu trả lời, chúng tôi chỉ xin làm thứ công việc đơn giản hơn là giúp mọi người hình dung một phần cái gánh nặng vật chất và tinh thần mà cả xã hội đang phải è lưng chịu đựng để “cõng” gần một triệu công chức dư thừa đó.

Trước hết, 800 ngàn người lớn đến mức nào? Đó là số dân (hơn kém chút ít) của Cyprus, Bahrain, Bhutan, Qatar, Đông Timor…Hay nó có quy mô gấp đôi dân số Luxemburg, Brunei, Malta, Iceland…

Thứ hai, và đây là vấn đề chính, cần bao nhiêu tiền để nuôi cái đám công chức thừa thãi ấy? Chắc chắn là không ai có thể tính chính xác, vì có những công chức thuộc loại dư thừa, nhưng lại hưởng mức thu nhập nhiều người mơ ước. Hẵng chỉ tính đơn giản thế này: Mỗi người trong số đó, vì họ là công chức, nên thuộc diện thu nhập trung bình khá (so với mức 1000 USD trung bình) sẽ nhận của Nhà nước khoảng 60 triệu đồng (3000 USD) một năm. Nghĩa là cần số tiền lên tới 50.000 tỷ đồng ( 2,5 tỉ USD) cho việc chi lương để ngày ngày 800.000 người ăn mặc sang trọng chỉ để “sáng vác ô đến cơ quan, tối vác ô về nhà” mà không làm bất cứ việc gì. Tuy nhiên, số tiền phải bỏ ra phục vụ việc ngồi chơi xơi nước của “một quốc gia nhỏ” ấy trên thực tế còn lớn hơn nhiều.

Theo thông lệ thì số tiền lương cho công chức chỉ bằng hai phần ba số tiền phải chi ra để họ có thể làm việc, được tính vào khoản duy trì hoạt động của cơ quan Nhà nước. Đó là tiền thuê nhà, tiền điện, tiền điện thoại, tiền khấu hao tài sản, tiền phúc lợi, bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội, chi phí đi lại và cơ man nào những thứ tiền khác được gọi bằng cái tên chung là văn phòng phí. Khiêm tốn tính gộp thì con số 50.000 tỉ đó phải cộng thêm khoảng 20.000 tỉ đồng. Giờ ta thử xem 70.000 tỷ đồng nhiều đến mức nào? Nó nhiều hơn toàn bộ số tiền thu được từ xuất khẩu gạo năm 2012; nó bằng khoảng 5 lần số tiền phí bảo trì đường bộ mà Bộ GTVT dự kiến thu được hằng năm từ ô tô, xe máy với giả phải trả là hứng chịu biết bao lời chì chiết của dư luận; nó bằng già nửa số tiền 120.000 tỉ đồng cần để nâng cấp quốc lộ 1A lên thành đường bốn làn xe ô tô; nó giúp cho khoảng 7 triệu dân miền núi đủ gạo ăn trong một năm để không phá rừng. Nếu có ngần ấy số tiền, toàn bộ các xã nghèo miền núi có trường học, có chợ, có đường trải bê tông. Nó có thể mua được số bò giúp cho Chương trình Lục lạc vàng duy trì liên tục 1500 buổi, với khoảng 9000 gia đình nông dân thuộc dạng nghèo nhất nước có cơ hội đủ cơm ăn. Nó là con số dài tới mức mà không một nông dân bình thường nào đọc chính xác được.

Nhưng đấy mới chỉ tính về khoản vật chất, cho dù không hề nhỏ nhưng chưa chắc đã là lớn nhất. Tai hoạ của nạn biên chế tràn lan là nó khiến cho bộ máy hành chính công của chúng ta thuộc loại công kềnh, kém hiệu quả và lạc hậu vào loại nhất khu vực. Nhàn cư vi bất thiện. Vì không làm gì nên những ông, bà công chức thừa thãi trên trở thành những “con bệnh” của xã hội. Ta hãy xem họ làm gì mỗi ngày để tiêu hết 8 giờ vàng ngọc? Nếu là đàn ông thì phần lớn lướt web, chơi game oline, xem phim sex, tìm cách vào nhà nghỉ với chính đồng nghiệp của mình. Thời gian còn lại ngồi nghĩ mưu kế tư lợi hoặc hại người khác. Còn với thành phần nữ giới thì shoping tối ngày, ăn uống, khoe của tối ngày, buôn dưa lê tối ngày…

Nhiều người coi trụ sở cơ quan chẳng hơn gì cái bếp nhà mình, tranh thủ tận dụng điện nước miễn phí để nấu nướng. Số còn lại, nếu không làm những việc như trên, thì làm chim bói cá, cứ thấy ở đâu có mầu mỡ là đến. Cũng vì thừa dẫn đến lười, ích kỷ, đấu đá chèn ép nhau thay vì thực thi công vụ. Có rất nhiều người cả một đời công chức chỉ chuyên kiện cáo, lao vào đấu đá vì những lợi ích cá nhân. Nhưng lương của họ thì vẫn cứ đến hẹn lại lên. Chức của họ thì cứ đến tuổi là đến. Kèm với lương với chức là đủ thứ tiêu chuẩn ưu đãi khác. Những công bộc này, về nguyên tắc là những người giúp việc cho “ông chủ” Nhân dân, nhưng trên thực tế cũng là những người quan liêu, cửa quyền, sách nhiễu, tham lam, làm khổ “ông chủ” vào loại nhất thế giới. Làm bất cứ việc gì thuộc phạm vi chức phận cũng đòi lót tay. Trong bất cứ nhiệm vụ nào cũng lồng lợi ích của mình vào. Từ lái xe, nhân viên đóng dấu, nhân viên gác cổng…đến những người có tí chức, tí quyền đều là những kẻ chỉ thạo ăn tiền, vòi vĩnh, hạch sách…biến cửa Công đường thành nơi nhếch nhác, bất tín, đáng sợ hơn cả hang hùm. Nền đạo đức xã hội xuống cấp, có phần đóng góp không nhỏ của những thành phần được gọi là công chức ấy.

Nhưng thiệt hại vẫn chưa dừng lại ở đó. Nạn chạy chức chạy quyền thì ai cũng biết. Nhưng nạn chạy chọt để được thành công chức Nhà nước còn khốc liệt hơn và cũng bi hài hơn rất nhiều. Vì số người tham gia luôn rất đông, diễn ra trên một diện rộng, với sự tham gia của mọi thành phần. Nó làm hư hỏng cả người có quyền nhận và người được nhận. Người có quyền nhận thì một khi đã lấy tiền, đã nhúng chàm, làm sao còn dám yêu cầu cấp dưới phải nêu cao đạo đức, kỷ cương, nhân cách-ngoại trừ đó là một truyện hài! Người được nhận vào làm công chức thì cậy tiền nên không cần học, không cần trau dồi chuyên môn, coi thường kỉ cương, phép tắc. Đó là chưa kể họ phải tìm cách ăn chặn, ăn bẩn, vơ vét bằng mọi cách để bù lại số vốn đã bỏ ra.

Nhưng những bệnh tật trên, dù rất trầm trọng, nếu quyết tâm ngăn ngừa, vẫn còn nhiều hy vọng chữa chạy, dù rất tốn kém. Song có một thứ bệnh do nạn chạy công chức gây ra rất khó chữa, thuộc loại nan y, là bệnh ỷ lại, lười biếng và mất khả năng tự trọng. Căn bệnh thuộc loại lây nhiễm này có thể huỷ hoại nhân cách cả một thế hệ, góp phần làm nghèo đất nước. Người ta cần một cái bằng đại học với bất cứ giá nào đôi khi không phải để sau đó làm việc, cống hiến, mà để có cơ hội gia nhập cái đội quân công chức vốn là thừa thãi kia. Với những người này, cái điều đáng lẽ thành nỗi xấu hổ khi chả làm gì ngoài việc “sáng vác ô đi, tối vác ô về”, thì lại là mục tiêu phấn đấu, là sự nghiệp của đời họ. Liệu có khác gì một thứ quốc nạn?

(BXH)

Nghịch lý ở Việt Nam: Một quốc gia nhỏ chỉ ăn rồi chơi